TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI LỚP 4,5

 

Tai lieu boi duong hoc sinh gioi mon Tieng Viet lop45

-Cách 1 : Dùng thao tác chêm, xen: Nếu quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà lỏng lẻo, dễ tách rời, có thể chêm, xen 1 tiếng khác từ bên ngoài vào mà nghĩa của tổ hợp về cơ bản vẫn không thay đổi thì tổ hợp ấy là 2 từ đơn.

V.D: tung cánh             Tung đôi cánh

lướt nhanh            Lướt rất nhanh

(Hai tổ hợp trên đã chêm thêm tiếng đôi , rất nhưng nghĩa các từ này về cơ bản không thay đổi, do đó tung cánhlướt nhanh là kết hợp 2 từ đơn)

Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà chặt chẽ, khó có thể tách rời và đã tạo thành một khối vững chắc, mang tính cố định ( không thể chêm , xen ) thì tổ hợp ấy là 1 từ phức.

      V.D: chuồn chuồn nước           chuồn chuồn sống ở nước

mặt hồ                mặt của hồ

(Khi ta chêm thêm tiếng sốngcủa vào, cấu trúc và nghĩa của 2 tổ hợp trên đã bị phá vỡ ,do đó chuồn chuồn nướcmặt hồ là kết hợp 1 từ phức)

 

– Cách 2 : Xét xem trong kết hợp có yếu tố nào đã chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc hay không.

V.D : bánh dày (tên 1 loại bánh); áo dài ( tên 1 loại áo ) đều là các kết hợp của 1 từ đơn vì các yếu tố dày, dài đã mờ nghĩa, chỉ còn là tên gọi của 1 loại bánh, 1 loại áo, chúng kết hợp chặt chẽ với các tiếng đứng trước nó để tạo thành 1 từ

 

– Cách 3 : Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn.

V.D : có xoè ra chứ không có xoè vào

rủ xuống chứ không có rủ lên     xoè ra, rủ xuống là 1 từ phức

 

ngược với chạy đichạy lại

ngược với bò vàobò ra            chạy đi, bò ra là những kết hợp của 2 từ đơn

 

* Chú ý :

+ Khả năng dùng 1 yếu tố thay cho cả tổ hợp cũng là cách để chúng ta xác định tư cách từ.

      V.Dcánh én       ( chỉ con chim én )

                 tay người   ( chỉ con người )

+ Có những tổ hợp mang tính chất trung gian, nghĩa của nó mang đặc điểm của cả 2 loại ( từ phức và 2 từ đơn ). Trong trường hợp này ,tuỳ từng trường hợp cụ thể mà ta có kết luận nó thuộc loại nào.

 

 

  1. Bài tập thực hành :

Bài 1:

Tìm từ trong các câu sau :

  • Nụ hoa xanh màu ngọc bích.
  • Đồng lúa rộng mênh mông.
  • Tổ quốc ta vô cùng tươi đẹp.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : ngọc bích, đồng lúa, mênh mông , Tổ quốc, vô cùng, tươi đẹp .

 

Bài 2 :

Tìm các từ phức trong các kết hợp được in đậm dưới đây:

Vườn nhà em có rất nhiều loài hoa : hoa hồng , hoa cúc, hoa nhài,…Màu sắc của hoa cũng thật phong phú : hoa hồng, hoa vàng , hoa trắng ,…

 

Bài 3 :

Chép lại đoạn thơ sau rồi gạch 1 gạch dưới các từ phức:

Em mơ làm mây trắng

Bay khắp nẻo trời cao

Nhìn non sông gấm vóc

Quê mình đẹp biết bao.

*Đáp án : Từ phức : non sông , gấm vóc ,biết bao.

 

Bài 4 :

Chỉ ra từng từ đơn, từ phức trong đoạn thơ sau :

Ơi quyển vở mới tinh

Em viết cho thật đẹp

Chữ đẹp là tính nết

Của những người trò ngoan.

*Đáp án : Từ phức :quyển vở, mới tinh , tính nết .

 

Bài 5 :

Dùng gạch ( / ) tách từng từ trong các câu sau :

Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng , cái đầu tròn và 2 con mắt long lanh như thuỷ tinh …Bốn cánh chú khẽ rung rung như còn đang phân vân.

*Đáp án : Từ phức: giấy bóng, long lanh, thuỷ tinh , rung rung ,phân vân.

 

Bài 6 :

Gạch 1 gạch dọc giữa 2 từ đứng cạnh nhau trong đoạn văn sau:

Trời nắng chang chang. Hoa ngô xơ xác như cỏ may. Lá ngô quắt lại, rủ xuống. Những bắp ngô đã mập và chắc chỉ chờ tay người đến bẻ mang về.

*Đáp án : Từ phức:chang chang,tu hú , gần xa, ran ran,xơ xác, cỏ may, quắt lại,rủ xuống,bắp ngô, tay người

-Lưu ý : kết hợp lá ngô, hoa ngô, bắp ngô có cấu trúc gần như giống nhau nhưng bắp ngô có cấu trúc chặt chẽ hơn nên ta xếp vào nhóm từ phức .

 

Bài 7 :

Gạch 1 gạch dưới những từ 2 tiếng trong đoạn văn sau :

Trên quảng trường Ba Đình lịch sử, lăng Bác uy nghi và gần gũi. Cây và hoa khắp miền đất nước về đây tụ hội, đâm chồi , phô sắc và toả ngát hương thơm.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : quảng trường ,Ba Đình, lịch sử,uy nghi, gần gũi, khắp miền, đất nước, tụ hội, đâm chồi, phô sắc , toả ngát, hương thơm.

Lưu ý : khắp miền cũng có thể xếp vào nhóm 2 từ đơn

 

 

Bài 8 :

Dùng ( / ) tách các từ trong đoạn văn sau :

Giữa vườn lá xum xuê , xanh mướt, còn ướt đẫm sương đêm, có một bông hoa rập rờn trước gió. Màu hoa đỏ thắm, cánh hoa mịn màng, khum khum úp sát voà nhau như còn chưa muốn nở hết. Đoá hoa toả hương thơm ngát.

*Đáp án : Từ phức : vườn lá, xum xuê, xanh mướt, ướt đẫm, sương đêm, bông hoa, rập rờn , đỏ thắm, cánh hoa , mịn màng, khum khum, ngập ngừng, đoá hoa ,toả hương, thơm ngát

– Lưu ý : sương đêm, cánh hoa, toả hương cũng có thể tách ra làm 2 từ.

 

Bài 9 :

Dùng ( / ) tách từng từ trong đoạn văn sau:

Mùa xuân đã đến. Những buổi chiều hửng ấm, từng đàn chim én từ dãy núi đằng xa bay tới, lượn vòng trên những bến đò, đuổi nhau xập xè quanh những mái nhà cao thấp. Những ngày mưa phùn, người ta thấy trên những bãi soi dài nổi lên ở giữa sông, những con giang , con sếu coa gần bằng người, theo nhau lững thững bước thấp thoáng trong bụi mưa trắng xoá…

*Đáp án : Từ phức : Mùa xuân, buổi chiều, hửng ấm, chim én, đằng xa, lượn vòng, bến đò, đuổi nhau, xập xè, mái nhà, mưa phùn, người ta, bãi soi, nổi lên, theo nhau, lững thững, thấp thoáng, bụi mưa, trắng xoá.

 

 

Bài 10:

Tìm các từ đơn và từ phức trong các câu văn sau:

a)Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý. Nhưng thân thuộc nhất vẵn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ.

  1. b) Mùa xuân mong ước đã đến. Đầu tiên, từ trong vườn, mùi hoa hồng, hoa huệ sực nức bốc lên.
  2. c) Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới,…Những hạt mưa bé nhỏ, mềm mại, rơi mà như nhảy nhót.

*Đáp án : Từ phức:

  1. a) Việt Nam, muôn ngàn, cây lá, khác nhau, thân thuộc, tre nứa, Đồng Nai, Việt Bắc, ngút ngàn, Điện Biên Phủ.
  2. b) Mùa xuân, mong ước, Đầu tiên,hoa hồng, hoa huệ, sức nức, bốc lên.
  3. c) mùa xuân, xôn xao, phơi phới, hạt mưa, bé nhỏ,mềm mại, nhảy nhót.

 

 

II/ Cấu tạo từ phức : ( tuần 4 – lớp 4 )

 

1.Ghi nhớ :

* Có 2 cách chính để tạo từ phức:

Cách 1 : ghép những tiếng có nghĩa lại với nhau. Đó là các từ ghép .

Cách 2 :Phối hợp những tiếng có âm đầu hay vần ( hoặc cả âm đầu và vần ) giống nhau. Đó là các từ láy.

  1. a) Từ ghép : Là từ do 2 hoặc nhiều tiếng có nghĩa ghép lại tạo thành nghĩa chung.

T.G được chia thành 2 kiểu :

T.G có nghĩa tổng hợp (T.G hợp nghĩa, T.G đẳng lập, T.G song song ): Là từ ghép mà nghĩa của nó biểu thị những loại rộng hơn, lớn hơn, khái quát hơn so với nghĩa các tiếng trong từ.

T.G có nghĩa phân loại ( T.G phân loại, T.G chính phụ ): Thường gồm có 2 tiếng, trong đó có 1 tiếng chỉ loại lớn và 1 tiếng có tác dụng chia loại lớn đó thành loại nhỏ hơn.

 

– Lưu ý :

+Các tiếng trong từ ghép tổng hợp thường cùng thuộc một loại nghĩa  ( cùng danh từ, cùng động từ,…)

+ Các từ như : chèo bẻo, bù nhìn, bồ kết, ễnh ương, mồ hôi, bồ hóng,…, axit, càphê , ôtô, môtô, rađiô,…có thể cho là từ ghép ( theo định nghĩa ) hoặc từ đơn ( tuy có 2 tiếng trở lên nhưng các tiếng đó phải gộp lại mới có nghĩa , còn từng tiếng tách rời thì không có nghĩa . Những trường hợp này gọi là từ đơn đa âm ).

 

  1. b) Từ láy( T.L): Là từ gồm 2 hay nhiều tiếng láy nhau. Các tiếng láy có thể có 1 phần hay toàn bộ âm thanh được lặp lại.

( * Xem thêm :

Căn cứ vào bộ phận được lặp lại, người ta chia từ láy thành 4 kiểu : Láy tiếng, láy vần, láy âm, láy cả âm và vần . Căn cứ vào số lượng tiếng được lặp lại, người ta chia thành 3 dạng từ láy : láy đôi, láy ba,láy tư,…)

 

*Từ tượng thanh : Là từ láy mô phỏng, gợi tả âm thanh trong thực tế : Mô phỏng tiếng người, tiếng của loài vật, tiếng động,…

V.D : rì rào, thì thầm, ào ào,…

* Từ tượng hình : Là từ láy gợi tả hình ảnh, hình dáng của người, vật  ; gợi tả màu sắc, mùi vị.

V.D:   Gợi dáng dấp : lênh khênh, lè tè, tập tễnh, …

Gợi tả màu sắc : chon chót, sặc sỡ, lấp lánh,…

Gợi tả mùi vị : thoang thoảng, nồng nàn ,ngào ngạt,…

-Lưu ý :

+ Một số từ vừa có nghĩa tượng hình, vừa có nghĩa tượng thanh, tuỳ vào văn cảnh mà ta xếp chúng vào nhóm nào.

V.D : làm ào ào (ào ào là từ tượng hình ), thối ào ào (ào ào là từ tượng thanh )

+ Trong thực tế, vẫn tồn tại những từ tượng thanh và tượng hình không phải là từ láy (ở phạm vi tiểu học không đề cập tới các từ này ).

V.D : bốp ( tiếng tát ) , bộp ( tiếng mưa rơi ), hoắm (chỉ độ sâu ), vút ( chỉ độ cao )….

 

*Nghĩa của  từ láy : Rất phong phú, cũng như từ ghép, chúng có cả nghĩa khái quát, tổng hợp và nghĩa phânloại .

V.D : làm lụng , máy móc, chim chóc, …( nghĩa tổng hợp ) ; nhỏ nhen, nhỏ nhắn, xấu xa, xấu xí ,…( nghĩa phân loại ). Tuy nhiên , ở tiểu học thường đề cập đến  mấy dạng cơ bản sau :

Diễn tả sự giảm nhẹ của tính chất ( so với nghĩa của từ hay tiếng gốc).

V.D :    đo đỏ            <         đỏ

Nhè nhẹ       <       nhẹ

Diễn tả sự tăng lên, mạnh lên của tính chất:

V.D :      cỏn con                >     con

sạch sành sanh    >    sạch

Diễn tả sự lặp đi lặp lại các động tác, khiến cho từ láy có giá trị gợi hình cụ thể

V.D : gật gật , rung rung, cười cười nói nói, …

Diễn tả sự đứt đoạn, không liên tục nhưng tuần hoàn.

V.D : lấp ló, lập loè, bập bùng, nhấp nhô, phập phồng,…

diễn tả tính chất đạt đến mức độ chuẩn mực, không chê được.

V.D : nhỏ nhắn, xinh xắn, tươi tắn, ngay ngắn, vuông vắn ,tròn trặn,…

…..

 

  1. c) Cách phân biệt các từ ghép và từ láy dễ lẫn lộn :

– Nếu các tiếng trong từ có cả quan hệ về nghĩa và quan hệ về âm (âm thanh) thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : thúng mủng, tươi tốt, đi đứng, mặt mũi, phẳng lặng, mơ mộng,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa , còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng không có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : Xe cộ, tre pheo, gà qué, chợ búa,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ láy.

V.D : chim chóc, đất đai, tuổi tác , thịt thà, cây cối ,máy móc,…

 

– Lưu ý : Những từ này nếu nhìn nhận dưới góc độ lịch đại ( tách riêng các hiện tượng ngôn ngữ,  xét trong sự diễn biến , phát triển theo thời gian làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh những đặc trưng ngữ nghĩa của chúng thì có thể coi đây là những từ ghép ( T.G hợp nghĩa ). Nhưng xét dưới góc độ đồng đại ( tách ra một trang thái, một giai đoạn trong sự phát triển của ngôn ngữ làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh vào mối quan hệ ngữ âm giữa 2 tiếng, thì có thể coi đây là những từ láy có nghĩa khái quát (khi xếp cần có sự lí giải ).Tuy nhiên, ở tiểu học,nên xếp vào từ láy để dễ phân biệt . Song nếu H.S xếp vào từ ghép cũng chấp nhận.

– Các từ không xác định được hình vị gốc (tiếng gốc ) nhưng có quan hệ về âm thì đều xếp vào lớp từ láy.

V.D : nhí nhảnh, bâng khuâng, dí dỏm, chôm chôm, thằn lằn, chích choè,…

– Các từ có một tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa nhưng các tiếngtrong từ được biểu hiện trên chữ viết không có phụ âm đầu thì cũng xếp

Vào nhóm từ láy ( láy vắng khuyết phụ âm đầu ).

V.D : ồn ào, ầm ĩ, ấm áp, im ắng, ao ước ,yếu ớt,…

– Các từ có 1 tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa có phụ âm đầu được ghi bằng những con chữ khác nhau nhưng có cùng cách đọc ( c/k/q  ; ng/ngh ;g/gh ) cũng được xếp vào nhóm từ láy.

V.D : cuống quýt, cũ kĩ, ngốc nghếch, gồ ghề,…

 

– Lưu ý : trong thực tế , có nhiều từ ghép ( gốc Hán ) có hình tức ngữ âm giống từ láy, song  thực tế các tiếng đều có nghĩa nhưng H.S rất khó phân biệt, ta nên liệt kê ra một số từ cho H.S ghi nhớ ( V.D : bình minh, cần mẫn, tham lam, bảo bối, ban bố, căn cơ, hoan hỉ, chuyên chính, chính chuyên, chân chất, chhân chính, hảo hạng,khắc khổ, thành thực,….)

– Ngoài ra, những từ không có cả quan hệ về âm và về nghĩa ( từ thuần Việt ) như : tắc kè, bồ hóng, bồ kết, bù nhìn, ễnh ương, mồ hôi,… hay các từ vay mượn như : mì chính, cà phê,  xà phòng, mít tinh,… chúng ta không nên đưa vào chương trình tiểu học ( H.S có hỏi thì giải thích đây là loại từ ghép đặc biệt, các em sẽ được học sau )

 

2.Bài tập thực hành :

Bài 1 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) Các từ ghép : b) Các từ láy :

– mềm …..                                                                  – mềm…..

– xinh…..                                                                    – xinh…..

– khoẻ…..                                                                   – khoẻ…….

– mong….                                                                   – mong…..

– nhớ…..                                                                     – nhớ…..

– buồn…..                                                                   – buồn…..

 

Bài 2 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) T.G.T.H b) T.G.P.L c) Từ láy

– nhỏ…..                    – nhỏ…..                                     – nhỏ…..

– lạnh…..                   – lạnh…..                                     – lạnh…..

– vui…..                     – vui…..                                       – vui…..

– xanh…                    – xanh…..                                     – xanh…..

 

Bài 3 :

Hãy xếp các từ sau vào 3 nhóm : T.G.P.L ; T.G.T.H ;  Từ láy :

Thật thà, bạn bè, bạn đường, chăm chỉ, gắn bó, ngoan ngoãn, giúp đỡ, bạn học, khó khăn, học hỏi, thành thật, bao bọc, quanh co, nhỏ nhẹ.

*Đáp án : – T.G.T.H: gắn bó, giúp đỡ, học hỏi, thành thật, bao bọc, nhỏ nhẹ.

– T.G.P.L : bạn đường, bạn học.

-Từ láy : thật thà, chăm chỉ, ngoan ngoãn, khó khăn, quanh co.

– Lưu ý: từ bạn bè cũng có thể xếp vào nhóm từ ghép tổng hợp nhưng cần lí giải nghĩa tiếng    trong bè đảng, bè phái

 

Bài 4 :

Phân các từ phức dưới đây thành 2 loại : T.G.T.HT.G.P.L :

Bạn học, bạn hữu, bạn đường, bạn đời, anh em, anh cả, em út , chị dâu, anh rể, anh chị, ruột thịt,hoà thuận , thương yêu.

 

Bài 5 :

Cho những kết hợp sau :

Vui mừng, nụ hoa, đi đứng, cong queo, vui lòng, san sẻ, giúp việc, chợ búa, ồn ào, uống nước, xe đạp, thằn lằn, tia lửa, nước uống, học hành, ăn ở, tươi cười.

Hãy xếp các kết hợp trên vào từng nhóm : Từ ghép có nghĩa tổng hợp,  từ ghép có nghĩa phân loại,  từ láy,  kết hợp 2 từ đơn.

*Đáp án : – T.G.T.H : Vui mừng, đi đứng , san sẻ, chợ búa, học hành , ăn ở, tươi cười .

– T.G.P.L : Vui lòng, giúp việc, xe đạp, tia lửa, nước uống.

– Từ láy : cong queo, ồn ào, thằn lằn.

– Kết hợp 2 từ đơn :nụ hoa, uống nước.

Bài 6:

Tổ quốc” là 1 từ ghép gốc Hán ( từ Hán Việt ). Em hãy :

  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ tổ ”.
  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ quốc ’’.

 

Bài 7 :

Tìm 5 từ láy để miêu tả bước đi, dáng đứng của người. Đặt câu với mỗi từ tìm được.

 

Bài 8 :

Em hãy tìm :

– 3 thành ngữ nói về việc học tập.

– 3 thành ngữ ( tục ngữ ) nói về tình cảm gia đình.

 

Bài 9 :

Tìm các từ tượng hình, tượng thanh thích hợp điền vào chỗ trống :

  • hang sâu …. –  cười…                        -rộng….
  • vực sâu….  – nói…                           – dài….
  • cánh đồng rộng….  – gáy…                          – cao….
  • con đường rộng…  – thổi….                        – thấp…

 

Bài 10:

Tìm 4 từ ghép có tiếng “ thơm’’ đứng trước, chỉ mức độ thơm khác nhau của hoa, Phân biệt nghĩa của các từ này.

*Đáp án : V.D : – Thơm lừng : Mùi thơm toả ra mạnh và rộng.

Thơm ngát : Mùi thơm dễ chịu, lan toả ra xa.

Thơm nức : Thơm sực lên, toả hương nồng khắp mọi nơi.

Thơm thoang thoảng :Thoảng nhẹ qua , chỉ đủ cảm nhận được.

 

Bài 11 :

Giải nghĩa các thành ngữ , tục ngữ sau :

  • Ở hiền gặp lành.
  • Tốt gỗ hơn tốt nước sơn.
  • Ăn vóc học hay.
  • Học thày không tày học bạn.
  • Học một biết mười.
  • Máu chảy ruột mềm.

*Đáp án :

Ở hiền gặp lành : Ở hiền thì sẽ được đền đáp bằng những điều tốt lành

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn : Phẩm chất đạo đức tốt đẹp bên trong đáng quý hơn vẻ đẹp hìn thức bên ngoài.

Ăn vóc học hay : Phải ăn mới có sức vóc, phải học mới có hiểu biết.

Học thày không tày học bạn : Ngoài việc học ở thầy cô, việc học hỏi ở bạn bè cũng rất cần thiết và hữu ích.

Học một biết mười : Chỉ cách học của những người thông minh, không những có khả năng học tập, tiếp thu đầy đủ mà còn có thể tự mình phát triển, mở rộng được những điều đã học.

Máu chảy ruột mềm :Chỉ tình máu mủ, ruột thịt thương xót nhau khi gặp hoạn nạn.

 

Bài 12:

Điền những từ ngữ thích hợp vào chỗ trống để tạo thành các thành ngữ :

  • Chậm như…… – Ăn như ….
  • Nhanh như….. – Nói như ….
  • Nặng như….. – Khoẻ như …
  • Cao như……                                   – Yếu như …
  • Dài như….. – Ngọt như …
  • Rộng như…. – Vững như …

……..

3.Từ loại :

* Các từ loại cơ bản của T.V.                           …..

 

Danh từ                Động từ                 Tính từ              Đại từ          Quan hệ từ

Đại từ chỉ ngôi

D.T chung  D.T riêng         Nội động         Chỉ t/c chung không kèm mức độ

 

 

D.Tcụ thể   DTtrừutượng    Ngoại động     Chỉ t/c ở mức độ cao nhất

*Ghi nhớ :

– Dựa vào sự giống nhau về đặc điểm ngữ pháp, các từ được phân ra thành từng loại, gọi là từ loại.

– Từ loại là các loại từ có chung đặc điểm ngữ pháp và ý nghĩa khái quát.

– Các từ loại cơ bản của Tiếng Việt gồm : Danh từ, động từ, tính từ, đại từ (lớp 5 ). Ngoài ra, còn có 1 số từ loại khác như: Quan hệ từ (học ở lớp 5 ),số từ, phụ từ, tình thái từ,…( không học ở tiểu học ).

 

3.1.Danh từ, Động từ, Tính từ :(Tuần 5, Tuần 9, Tuần 11- Lớp4)

 

a)Danh từ (DT ): DT là những từ chỉ sự vật ( người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị )

V.D :

DT chỉ hiện tượng : mưa, nắng , sấm, chớp,…

DT chỉ khái niệm : đạo đức, người, kinh nghiệm, cách mạng,…

DT chỉ đơn vịÔng, vị (vị giám đốc ), ( Tấm ) ,cái, bức, tấm,… ; mét, lít, ki-lô-gam,… ;nắm, mớ, đàn,…

Khi phân loại DT tiếng Việt, trước hết , người ta phân chia thành 2 loại : DT riêng và DT chung .

Danh từ riêng : là tên riêng của một sự vật ( tên người, tên địa phương, tên địa danh,.. )

Danh từ chung : là tên của một loại sự vật (dùng để gọi chung cho một loại sự vật ). DT chung có thể chia thành 2 loại :

+ DT cụ thể : là DT chỉ sự vật mà ta có thể cảm nhận được bằng các giác quan (sách, vở, gió ,mưa,…).

+ DT trừu tượng : là các DT chỉ sự vật mà ta không cảm nhận được bằng các giác quan ( cách mạng, tinh thần, ý nghĩa,… )

Các DT chỉ hiện tượng, chỉ khái niệm, chỉ đơn vị được giảng dạy trong chương trình SGK lớp 4 chính là các loại nhỏ của DT chung.

+ DT chỉ hiện tượng :

Hiện tượng là cái xảy ra trong không gian và thời gian mà con người có thể nhận thấy, nhận biết được. Có hiện tượng tự nhiên như : mưa , nắng, sấm, chớp, động đất,… và hiện tượng xã hội như : chiến tranh, đói nghèo, áp bức,…DT chỉ hiện tượng là DT biểu thị các hiện tượng tự nhiên ( cơn mưa, ánh nắng, tia chớp,…) và hiện tượng xã hội (cuộc chiến tranh, sự đói nghèo,…) nói trên.

      + DT chỉ khái niệm :

Chính là loại DT có ý nghĩa trừu tượng ( DT trừu tượng- đã nêu ở trên). Đây là loại DT không chỉ vật thể, các chất liệu hay các đơn vị sự vật cụ thể ,mà biểu thị các khái niệm trừu tượng như : tư tưởng, đạo đức, khả năng, tính nết, thói quen, quan hệ, thái độ,cuộc sống, ý thức , tinh thần, mục đích, phương châm,chủ trương, biện pháp, ý kiến, cảm tưởng, niềm vui, nỗi buồn, tình yêu, tình bạn,…Các khái niệm này chỉ tồn tại trong nhận thức, trong ý thức của con người, không “vật chất hoá”, cụ thể hoá được. Nói cách khác, các khái niệm này không có hình thù, không cảm nhận trực tiếp được bằng các giác quan như mắt nhìn, tai nghe,…

      + DT chỉ đơn vị :

Hiểu theo nghĩa rộng, DT chỉ đơn vị là những từ chỉ đơn vị các sự vật. Căn cứ vào đặc trưng ngữ nghĩa , vào phạm vi sử dụng, có thể chia DT chỉ đơn vị thành các loại nhỏ như sau :

– DT chỉ đơn vị tự nhiên : Các DT này chỉ rõ loại sự vật, nên còn được gọi là DT chỉ loại. Đó là các từ : con, cái , chiếc; cục, mẩu, miếng; ngôi, tấm , bức; tờ, quyển, cây, hạt, giọt, hòn ,sợi,…

– DT chỉ đơn vị đo lường : Các DT này dùng để tính đếm, đo đếm các sự vật, vật liệu, chất liệu,…VD : lạng, cân, yến, tạ, mét thước, lít sải, gang,…

– DT chỉ đơn vị tập thể : Dùng để tính đếm các sự vật tồn tại dưới dạng tập thể , tổ hợp. Đó là các từ :bộ, đôi, cặp, bọn, tụi, đàn,dãy, bó,…

– DT chỉ đơn vị thời gian:Các từ như: giây, phút , giờ, tuần, tháng,mùa vụ, buổi,…

– DT chỉ đơn vị hành chính, tổ chức:xóm, thôn, xã, huyện, nước,nhóm, tổ, lớp , trường,tiểu đội, ban, ngành,…

 

*Cụm DT:

– DT có thể kết hợp với các từ chỉ số lượng ở phía trước, các từ chỉ định ở phía sau và một số từ ngữ khác để lập thành cụm DT. Cụm DT là loại tổ hợp từ do DT và một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành.

Trong cụm DT, các phụ ngữ ở phần trước bổ sung cho DT các ý nghĩa về số và lượng. Các phụ ngữ ở phần sau nêu lên đặc điểm của sự vật mà DT biểu thị hoặc xác định vị trí của sự vật ấy trong gian hay thời gian.

 

  1. b) Động từ( ĐT ): ĐT là những từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật.

V.D : – Đi, chạy ,nhảy,… (ĐT chỉ hoạt động )

– Vui, buồn, giận, … (ĐT chỉ trạng thái )

 

*Mấy lưu ý về ĐT chỉ trạng thái :

– Đặc điểm ngữ pháp nổi bật nhất của ĐT chỉ trạng thái là : nếu như ĐT chỉ hoạt động, hành động có thể kết hợp với từ xong ở phía sau (ăn xong, đọc xong ,…) thì ĐT chỉ trạng thái không kết hợp với xong ở phía sau (không nói : còn xong, hết xong, kính trọng xong, …). Trong TV có một số loại ĐT chỉ trạng thái sau :

+   ĐT chỉ trạng thái tồn tại (hoặc trạng thái không tồn tại) :còn,hết,có,…

+   ĐT chỉ trạng thái biến hoá : thành, hoá,…

+   ĐT chỉ trạng thái tiếp thụ : được, bị, phải, chịu,…

+   ĐT chỉ trạng thái so sánh : bằng, thua, hơn, là,…

     – Một số “nội ĐT” sau đây cũng được coi là ĐT chỉ tr

*NỘI DUNG :

                                                                                                                              Trang:

Phần I : Luyện từ và câu :                                                                         

 

1) Cấu tạo từ……………………………………………………………………………………….4

2) Cấu tạo từ phức……………………………………………………………………………….8

3) Từ loại.

3.1-Danh từ, động từ, tính từ………………………………………………………….13

3.2- Đại từ, đại từ xưng hô…………………………………………………………….20

3.3- Quan hệ từ…………………………………………………………………………….22

4) Các lớp từ:

4.1- Từ đồng nghĩa……………………………………………………………………….24

4.2- Từ trái nghĩa………………………………………………………………………….27

4.3- Từ đồng âm…………………………………………………………………………..28

4.4- Từ nhiều nghĩa………………………………………………………………………29

5) Khái niệm câu……………………………………………………………………………….32

6)Các thành phần của câu (cấu tạo ngữ pháp của câu)……………………………35

7)Các kiểu câu (chia theo mục đích nói):

7.1- Câu hỏi…………………………………………………………………………………40

7.2- Câu kể………………………………………………………………………………….41

7.3- Câu khiến……………………………………………………………………………..44

7.4- Câu cảm……………………………………………………………………………….44

8) Phân loại câu theo cấu tạo………………………………………………………………45

9) Nối các vế câu ghép bằng quan hệ từ………………………………………………48

10) Nối các vế câu ghép bằng cặp từ hô ứng…………………………………………51

11) Dấu câu………………………………………………………………………………………52

12) Liên kết câu………………………………………………………………………………..54

 

Phần II: Tập làm văn:

1) Bài tập về phép viết câu…………………………………………………………………55

2) Bài tập về phép viết đoạn……………………………………………………………….61

3) Luyện viết phần mở bài………………………………………………………………….64

4) Luyện viết phần kết bài………………………………………………………………….66

5) Luyện tìm ý cho phần thân bài………………………………………………………..68

6) Phương pháp chung khi làm bài Tập làm văn……………………………………71

7) Làm thế nào để viết được một bài văn hay………………………………………..72

8) Nội dung và phương pháp làm bài:

8.1- Thể loại miêu tả…………………………………………………………………….74

1.Tả đồ vật……………………………………………………………………………74

2.Tả cây cối…………………………………………………………………………..76

3.Tả loài vật………………………………………………………………………….78

4.Tả người…………………………………………………………………………….79

5.Tả cảnh………………………………………………………………………………81

8.2- Thể loại kể chuyện………………………………………………………………..84

8.3- Thể loại viết thư……………………………………………………………………87

 

Phần III: Cảm thụ văn học:

A-Khái niệm……………………………………………………………………………………88

B-Một số biện pháp tu từ thường gặp………………………………………………….88

C-Kỹ năng viết một đoạn văn về C.T.V.H…………………………………………..88

D-Hệ thống bài tập về C.T.V.H …………………………………………………………89

 

Phần IV:Chính tả (Phù hợp với khu vực Miền Bắc)

1)Chính tả phân biệt l / n…………………………………………………………………..97

2)Chính tả phân biệt ch / tr……………………………………………………………….98

3)Chính tả phân biệt x / s………………………………………………………………..100

4)Chính tả phân biệt gi / r / d…………………………………………………………..101

5)Quy tắc viết phụ âm đầu “cờ” (c /k /q )………………………………………….102

6)Quy tắc viết phụ âm đầu “ngờ” (ng /ngh )………………………………………103

7)Quy tắc viết nguyên âm i (i / y )……………………………………………………103

8)Quy tắc viết hoa………………………………………………………………………….104

9)Quy tắc đánh dấu thanh………………………………………………………………..106

10)Cấu tạo tiếng – Cấu tạo vần………………………………………………………….106

11)Cấu tạo từ Hán-Việt……………………………………………………………………107

 

Phần V: Hệ thống bài tập Tiếng Việt cuối bậc tiểu học:

1)Bài tập chính tả……………………………………………………………………………109

2)Bài tập luyện từ và câu…………………………………………………………………111

3)Bài tập C.T.V.H…………………………………………………………………………..120

4)Bài tập làm văn……………………………………………………………………………124

 

Phần VI: Các đề luyện thi cuối bậc tiểu học .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PHẦN I : LUYỆN TỪ VÀ CÂU

 

I/Cấu tạo từ: (Tuần 3 – lớp4 )

 

1.Ghi nhớ :

 

*Cấu tạo từ:            Từ phức                  Từ láy (Từ tượng thanh, tượng hình)

 

Từ đơn             Từ ghép        T.G.P.L              Láy âm đầu

 

T.G.T.H                                   Láy vần

 

Láy âm và vần

 

Láy tiếng

 

  1. a) Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ. Tiếng có thể có nghĩa rõ ràng hoặc có nghĩa không rõ ràng.

V.D : Đất đai ( Tiếng đai đã mờ nghĩa )

Sạch sành sanh ( Tiếng sành, sanh trong không có nghĩa )

 

  1. b) Từ là đơn vị nhỏ nhất dùng có nghĩa dùng để đặt câu. Từ có 2 loại :

-Từ do 1 tiếng có nghĩa tạo thành gọi là từ đơn.

– Từ do 2 hoặc nhiều tiếng ghép lại tạo thành nghĩa chung gọi là từ phức. Mỗi tiếng trong từ phức có thể có nghĩa rõ ràng hoặc không rõ ràng.

 

      c)Cách phân định ranh giới từ:

Để tách câu thành từng từ, ta phải chia câu thành từng phần có nghĩa sao cho được nhiều phần nhất ( chia cho đến phần nhỏ nhất ).Vì nếu chia câu thành từng phần có nghĩa nhưng chưa phải là nhỏ nhất thì phần đó có thể là 1 cụm từ chứ chưa phải là 1 từ.

Dựa vào tính hoàn chỉnh về cấu tạo và về nghĩa của từ, ta có thể xác định được 1 tổ hợp nào đó là 1 từ ( từ phức) hay 2 từ đơn bằng cách xem xét tổ hợp ấy về 2 mặt : kết cấu và nghĩa

 

-Cách 1 : Dùng thao tác chêm, xen: Nếu quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà lỏng lẻo, dễ tách rời, có thể chêm, xen 1 tiếng khác từ bên ngoài vào mà nghĩa của tổ hợp về cơ bản vẫn không thay đổi thì tổ hợp ấy là 2 từ đơn.

V.D: tung cánh             Tung đôi cánh

lướt nhanh            Lướt rất nhanh

(Hai tổ hợp trên đã chêm thêm tiếng đôi , rất nhưng nghĩa các từ này về cơ bản không thay đổi, do đó tung cánhlướt nhanh là kết hợp 2 từ đơn)

Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà chặt chẽ, khó có thể tách rời và đã tạo thành một khối vững chắc, mang tính cố định ( không thể chêm , xen ) thì tổ hợp ấy là 1 từ phức.

      V.D: chuồn chuồn nước           chuồn chuồn sống ở nước

mặt hồ                mặt của hồ

(Khi ta chêm thêm tiếng sốngcủa vào, cấu trúc và nghĩa của 2 tổ hợp trên đã bị phá vỡ ,do đó chuồn chuồn nướcmặt hồ là kết hợp 1 từ phức)

 

– Cách 2 : Xét xem trong kết hợp có yếu tố nào đã chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc hay không.

V.D : bánh dày (tên 1 loại bánh); áo dài ( tên 1 loại áo ) đều là các kết hợp của 1 từ đơn vì các yếu tố dày, dài đã mờ nghĩa, chỉ còn là tên gọi của 1 loại bánh, 1 loại áo, chúng kết hợp chặt chẽ với các tiếng đứng trước nó để tạo thành 1 từ

 

– Cách 3 : Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn.

V.D : có xoè ra chứ không có xoè vào

rủ xuống chứ không có rủ lên     xoè ra, rủ xuống là 1 từ phức

 

ngược với chạy đichạy lại

ngược với bò vàobò ra            chạy đi, bò ra là những kết hợp của 2 từ đơn

 

* Chú ý :

+ Khả năng dùng 1 yếu tố thay cho cả tổ hợp cũng là cách để chúng ta xác định tư cách từ.

      V.Dcánh én       ( chỉ con chim én )

                 tay người   ( chỉ con người )

+ Có những tổ hợp mang tính chất trung gian, nghĩa của nó mang đặc điểm của cả 2 loại ( từ phức và 2 từ đơn ). Trong trường hợp này ,tuỳ từng trường hợp cụ thể mà ta có kết luận nó thuộc loại nào.

 

 

  1. Bài tập thực hành :

Bài 1:

Tìm từ trong các câu sau :

  • Nụ hoa xanh màu ngọc bích.
  • Đồng lúa rộng mênh mông.
  • Tổ quốc ta vô cùng tươi đẹp.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : ngọc bích, đồng lúa, mênh mông , Tổ quốc, vô cùng, tươi đẹp .

 

Bài 2 :

Tìm các từ phức trong các kết hợp được in đậm dưới đây:

Vườn nhà em có rất nhiều loài hoa : hoa hồng , hoa cúc, hoa nhài,…Màu sắc của hoa cũng thật phong phú : hoa hồng, hoa vàng , hoa trắng ,…

 

Bài 3 :

Chép lại đoạn thơ sau rồi gạch 1 gạch dưới các từ phức:

Em mơ làm mây trắng

Bay khắp nẻo trời cao

Nhìn non sông gấm vóc

Quê mình đẹp biết bao.

*Đáp án : Từ phức : non sông , gấm vóc ,biết bao.

 

Bài 4 :

Chỉ ra từng từ đơn, từ phức trong đoạn thơ sau :

Ơi quyển vở mới tinh

Em viết cho thật đẹp

Chữ đẹp là tính nết

Của những người trò ngoan.

*Đáp án : Từ phức :quyển vở, mới tinh , tính nết .

 

Bài 5 :

Dùng gạch ( / ) tách từng từ trong các câu sau :

Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng , cái đầu tròn và 2 con mắt long lanh như thuỷ tinh …Bốn cánh chú khẽ rung rung như còn đang phân vân.

*Đáp án : Từ phức: giấy bóng, long lanh, thuỷ tinh , rung rung ,phân vân.

 

Bài 6 :

Gạch 1 gạch dọc giữa 2 từ đứng cạnh nhau trong đoạn văn sau:

Trời nắng chang chang. Hoa ngô xơ xác như cỏ may. Lá ngô quắt lại, rủ xuống. Những bắp ngô đã mập và chắc chỉ chờ tay người đến bẻ mang về.

*Đáp án : Từ phức:chang chang,tu hú , gần xa, ran ran,xơ xác, cỏ may, quắt lại,rủ xuống,bắp ngô, tay người

-Lưu ý : kết hợp lá ngô, hoa ngô, bắp ngô có cấu trúc gần như giống nhau nhưng bắp ngô có cấu trúc chặt chẽ hơn nên ta xếp vào nhóm từ phức .

 

Bài 7 :

Gạch 1 gạch dưới những từ 2 tiếng trong đoạn văn sau :

Trên quảng trường Ba Đình lịch sử, lăng Bác uy nghi và gần gũi. Cây và hoa khắp miền đất nước về đây tụ hội, đâm chồi , phô sắc và toả ngát hương thơm.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : quảng trường ,Ba Đình, lịch sử,uy nghi, gần gũi, khắp miền, đất nước, tụ hội, đâm chồi, phô sắc , toả ngát, hương thơm.

Lưu ý : khắp miền cũng có thể xếp vào nhóm 2 từ đơn

 

 

Bài 8 :

Dùng ( / ) tách các từ trong đoạn văn sau :

Giữa vườn lá xum xuê , xanh mướt, còn ướt đẫm sương đêm, có một bông hoa rập rờn trước gió. Màu hoa đỏ thắm, cánh hoa mịn màng, khum khum úp sát voà nhau như còn chưa muốn nở hết. Đoá hoa toả hương thơm ngát.

*Đáp án : Từ phức : vườn lá, xum xuê, xanh mướt, ướt đẫm, sương đêm, bông hoa, rập rờn , đỏ thắm, cánh hoa , mịn màng, khum khum, ngập ngừng, đoá hoa ,toả hương, thơm ngát

– Lưu ý : sương đêm, cánh hoa, toả hương cũng có thể tách ra làm 2 từ.

 

Bài 9 :

Dùng ( / ) tách từng từ trong đoạn văn sau:

Mùa xuân đã đến. Những buổi chiều hửng ấm, từng đàn chim én từ dãy núi đằng xa bay tới, lượn vòng trên những bến đò, đuổi nhau xập xè quanh những mái nhà cao thấp. Những ngày mưa phùn, người ta thấy trên những bãi soi dài nổi lên ở giữa sông, những con giang , con sếu coa gần bằng người, theo nhau lững thững bước thấp thoáng trong bụi mưa trắng xoá…

*Đáp án : Từ phức : Mùa xuân, buổi chiều, hửng ấm, chim én, đằng xa, lượn vòng, bến đò, đuổi nhau, xập xè, mái nhà, mưa phùn, người ta, bãi soi, nổi lên, theo nhau, lững thững, thấp thoáng, bụi mưa, trắng xoá.

 

 

Bài 10:

Tìm các từ đơn và từ phức trong các câu văn sau:

a)Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý. Nhưng thân thuộc nhất vẵn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ.

  1. b) Mùa xuân mong ước đã đến. Đầu tiên, từ trong vườn, mùi hoa hồng, hoa huệ sực nức bốc lên.
  2. c) Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới,…Những hạt mưa bé nhỏ, mềm mại, rơi mà như nhảy nhót.

*Đáp án : Từ phức:

  1. a) Việt Nam, muôn ngàn, cây lá, khác nhau, thân thuộc, tre nứa, Đồng Nai, Việt Bắc, ngút ngàn, Điện Biên Phủ.
  2. b) Mùa xuân, mong ước, Đầu tiên,hoa hồng, hoa huệ, sức nức, bốc lên.
  3. c) mùa xuân, xôn xao, phơi phới, hạt mưa, bé nhỏ,mềm mại, nhảy nhót.

 

 

II/ Cấu tạo từ phức : ( tuần 4 – lớp 4 )

 

1.Ghi nhớ :

* Có 2 cách chính để tạo từ phức:

Cách 1 : ghép những tiếng có nghĩa lại với nhau. Đó là các từ ghép .

Cách 2 :Phối hợp những tiếng có âm đầu hay vần ( hoặc cả âm đầu và vần ) giống nhau. Đó là các từ láy.

  1. a) Từ ghép : Là từ do 2 hoặc nhiều tiếng có nghĩa ghép lại tạo thành nghĩa chung.

T.G được chia thành 2 kiểu :

T.G có nghĩa tổng hợp (T.G hợp nghĩa, T.G đẳng lập, T.G song song ): Là từ ghép mà nghĩa của nó biểu thị những loại rộng hơn, lớn hơn, khái quát hơn so với nghĩa các tiếng trong từ.

T.G có nghĩa phân loại ( T.G phân loại, T.G chính phụ ): Thường gồm có 2 tiếng, trong đó có 1 tiếng chỉ loại lớn và 1 tiếng có tác dụng chia loại lớn đó thành loại nhỏ hơn.

 

– Lưu ý :

+Các tiếng trong từ ghép tổng hợp thường cùng thuộc một loại nghĩa  ( cùng danh từ, cùng động từ,…)

+ Các từ như : chèo bẻo, bù nhìn, bồ kết, ễnh ương, mồ hôi, bồ hóng,…, axit, càphê , ôtô, môtô, rađiô,…có thể cho là từ ghép ( theo định nghĩa ) hoặc từ đơn ( tuy có 2 tiếng trở lên nhưng các tiếng đó phải gộp lại mới có nghĩa , còn từng tiếng tách rời thì không có nghĩa . Những trường hợp này gọi là từ đơn đa âm ).

 

  1. b) Từ láy( T.L): Là từ gồm 2 hay nhiều tiếng láy nhau. Các tiếng láy có thể có 1 phần hay toàn bộ âm thanh được lặp lại.

( * Xem thêm :

Căn cứ vào bộ phận được lặp lại, người ta chia từ láy thành 4 kiểu : Láy tiếng, láy vần, láy âm, láy cả âm và vần . Căn cứ vào số lượng tiếng được lặp lại, người ta chia thành 3 dạng từ láy : láy đôi, láy ba,láy tư,…)

 

*Từ tượng thanh : Là từ láy mô phỏng, gợi tả âm thanh trong thực tế : Mô phỏng tiếng người, tiếng của loài vật, tiếng động,…

V.D : rì rào, thì thầm, ào ào,…

* Từ tượng hình : Là từ láy gợi tả hình ảnh, hình dáng của người, vật  ; gợi tả màu sắc, mùi vị.

V.D:   Gợi dáng dấp : lênh khênh, lè tè, tập tễnh, …

Gợi tả màu sắc : chon chót, sặc sỡ, lấp lánh,…

Gợi tả mùi vị : thoang thoảng, nồng nàn ,ngào ngạt,…

-Lưu ý :

+ Một số từ vừa có nghĩa tượng hình, vừa có nghĩa tượng thanh, tuỳ vào văn cảnh mà ta xếp chúng vào nhóm nào.

V.D : làm ào ào (ào ào là từ tượng hình ), thối ào ào (ào ào là từ tượng thanh )

+ Trong thực tế, vẫn tồn tại những từ tượng thanh và tượng hình không phải là từ láy (ở phạm vi tiểu học không đề cập tới các từ này ).

V.D : bốp ( tiếng tát ) , bộp ( tiếng mưa rơi ), hoắm (chỉ độ sâu ), vút ( chỉ độ cao )….

 

*Nghĩa của  từ láy : Rất phong phú, cũng như từ ghép, chúng có cả nghĩa khái quát, tổng hợp và nghĩa phânloại .

V.D : làm lụng , máy móc, chim chóc, …( nghĩa tổng hợp ) ; nhỏ nhen, nhỏ nhắn, xấu xa, xấu xí ,…( nghĩa phân loại ). Tuy nhiên , ở tiểu học thường đề cập đến  mấy dạng cơ bản sau :

Diễn tả sự giảm nhẹ của tính chất ( so với nghĩa của từ hay tiếng gốc).

V.D :    đo đỏ            <         đỏ

Nhè nhẹ       <       nhẹ

Diễn tả sự tăng lên, mạnh lên của tính chất:

V.D :      cỏn con                >     con

sạch sành sanh    >    sạch

Diễn tả sự lặp đi lặp lại các động tác, khiến cho từ láy có giá trị gợi hình cụ thể

V.D : gật gật , rung rung, cười cười nói nói, …

Diễn tả sự đứt đoạn, không liên tục nhưng tuần hoàn.

V.D : lấp ló, lập loè, bập bùng, nhấp nhô, phập phồng,…

diễn tả tính chất đạt đến mức độ chuẩn mực, không chê được.

V.D : nhỏ nhắn, xinh xắn, tươi tắn, ngay ngắn, vuông vắn ,tròn trặn,…

…..

 

  1. c) Cách phân biệt các từ ghép và từ láy dễ lẫn lộn :

– Nếu các tiếng trong từ có cả quan hệ về nghĩa và quan hệ về âm (âm thanh) thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : thúng mủng, tươi tốt, đi đứng, mặt mũi, phẳng lặng, mơ mộng,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa , còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng không có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : Xe cộ, tre pheo, gà qué, chợ búa,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ láy.

V.D : chim chóc, đất đai, tuổi tác , thịt thà, cây cối ,máy móc,…

 

– Lưu ý : Những từ này nếu nhìn nhận dưới góc độ lịch đại ( tách riêng các hiện tượng ngôn ngữ,  xét trong sự diễn biến , phát triển theo thời gian làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh những đặc trưng ngữ nghĩa của chúng thì có thể coi đây là những từ ghép ( T.G hợp nghĩa ). Nhưng xét dưới góc độ đồng đại ( tách ra một trang thái, một giai đoạn trong sự phát triển của ngôn ngữ làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh vào mối quan hệ ngữ âm giữa 2 tiếng, thì có thể coi đây là những từ láy có nghĩa khái quát (khi xếp cần có sự lí giải ).Tuy nhiên, ở tiểu học,nên xếp vào từ láy để dễ phân biệt . Song nếu H.S xếp vào từ ghép cũng chấp nhận.

– Các từ không xác định được hình vị gốc (tiếng gốc ) nhưng có quan hệ về âm thì đều xếp vào lớp từ láy.

V.D : nhí nhảnh, bâng khuâng, dí dỏm, chôm chôm, thằn lằn, chích choè,…

– Các từ có một tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa nhưng các tiếngtrong từ được biểu hiện trên chữ viết không có phụ âm đầu thì cũng xếp

Vào nhóm từ láy ( láy vắng khuyết phụ âm đầu ).

V.D : ồn ào, ầm ĩ, ấm áp, im ắng, ao ước ,yếu ớt,…

– Các từ có 1 tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa có phụ âm đầu được ghi bằng những con chữ khác nhau nhưng có cùng cách đọc ( c/k/q  ; ng/ngh ;g/gh ) cũng được xếp vào nhóm từ láy.

V.D : cuống quýt, cũ kĩ, ngốc nghếch, gồ ghề,…

 

– Lưu ý : trong thực tế , có nhiều từ ghép ( gốc Hán ) có hình tức ngữ âm giống từ láy, song  thực tế các tiếng đều có nghĩa nhưng H.S rất khó phân biệt, ta nên liệt kê ra một số từ cho H.S ghi nhớ ( V.D : bình minh, cần mẫn, tham lam, bảo bối, ban bố, căn cơ, hoan hỉ, chuyên chính, chính chuyên, chân chất, chhân chính, hảo hạng,khắc khổ, thành thực,….)

– Ngoài ra, những từ không có cả quan hệ về âm và về nghĩa ( từ thuần Việt ) như : tắc kè, bồ hóng, bồ kết, bù nhìn, ễnh ương, mồ hôi,… hay các từ vay mượn như : mì chính, cà phê,  xà phòng, mít tinh,… chúng ta không nên đưa vào chương trình tiểu học ( H.S có hỏi thì giải thích đây là loại từ ghép đặc biệt, các em sẽ được học sau )

 

2.Bài tập thực hành :

Bài 1 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) Các từ ghép : b) Các từ láy :

– mềm …..                                                                  – mềm…..

– xinh…..                                                                    – xinh…..

– khoẻ…..                                                                   – khoẻ…….

– mong….                                                                   – mong…..

– nhớ…..                                                                     – nhớ…..

– buồn…..                                                                   – buồn…..

 

Bài 2 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) T.G.T.H b) T.G.P.L c) Từ láy

– nhỏ…..                    – nhỏ…..                                     – nhỏ…..

– lạnh…..                   – lạnh…..                                     – lạnh…..

– vui…..                     – vui…..                                       – vui…..

– xanh…                    – xanh…..                                     – xanh…..

 

Bài 3 :

Hãy xếp các từ sau vào 3 nhóm : T.G.P.L ; T.G.T.H ;  Từ láy :

Thật thà, bạn bè, bạn đường, chăm chỉ, gắn bó, ngoan ngoãn, giúp đỡ, bạn học, khó khăn, học hỏi, thành thật, bao bọc, quanh co, nhỏ nhẹ.

*Đáp án : – T.G.T.H: gắn bó, giúp đỡ, học hỏi, thành thật, bao bọc, nhỏ nhẹ.

– T.G.P.L : bạn đường, bạn học.

-Từ láy : thật thà, chăm chỉ, ngoan ngoãn, khó khăn, quanh co.

– Lưu ý: từ bạn bè cũng có thể xếp vào nhóm từ ghép tổng hợp nhưng cần lí giải nghĩa tiếng    trong bè đảng, bè phái

 

Bài 4 :

Phân các từ phức dưới đây thành 2 loại : T.G.T.HT.G.P.L :

Bạn học, bạn hữu, bạn đường, bạn đời, anh em, anh cả, em út , chị dâu, anh rể, anh chị, ruột thịt,hoà thuận , thương yêu.

 

Bài 5 :

Cho những kết hợp sau :

Vui mừng, nụ hoa, đi đứng, cong queo, vui lòng, san sẻ, giúp việc, chợ búa, ồn ào, uống nước, xe đạp, thằn lằn, tia lửa, nước uống, học hành, ăn ở, tươi cười.

Hãy xếp các kết hợp trên vào từng nhóm : Từ ghép có nghĩa tổng hợp,  từ ghép có nghĩa phân loại,  từ láy,  kết hợp 2 từ đơn.

*Đáp án : – T.G.T.H : Vui mừng, đi đứng , san sẻ, chợ búa, học hành , ăn ở, tươi cười .

– T.G.P.L : Vui lòng, giúp việc, xe đạp, tia lửa, nước uống.

– Từ láy : cong queo, ồn ào, thằn lằn.

– Kết hợp 2 từ đơn :nụ hoa, uống nước.

Bài 6:

Tổ quốc” là 1 từ ghép gốc Hán ( từ Hán Việt ). Em hãy :

  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ tổ ”.
  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ quốc ’’.

 

Bài 7 :

Tìm 5 từ láy để miêu tả bước đi, dáng đứng của người. Đặt câu với mỗi từ tìm được.

 

Bài 8 :

Em hãy tìm :

– 3 thành ngữ nói về việc học tập.

– 3 thành ngữ ( tục ngữ ) nói về tình cảm gia đình.

 

Bài 9 :

Tìm các từ tượng hình, tượng thanh thích hợp điền vào chỗ trống :

  • hang sâu …. –  cười…                        -rộng….
  • vực sâu….  – nói…                           – dài….
  • cánh đồng rộng….  – gáy…                          – cao….
  • con đường rộng…  – thổi….                        – thấp…

 

Bài 10:

Tìm 4 từ ghép có tiếng “ thơm’’ đứng trước, chỉ mức độ thơm khác nhau của hoa, Phân biệt nghĩa của các từ này.

*Đáp án : V.D : – Thơm lừng : Mùi thơm toả ra mạnh và rộng.

Thơm ngát : Mùi thơm dễ chịu, lan toả ra xa.

Thơm nức : Thơm sực lên, toả hương nồng khắp mọi nơi.

Thơm thoang thoảng :Thoảng nhẹ qua , chỉ đủ cảm nhận được.

 

Bài 11 :

Giải nghĩa các thành ngữ , tục ngữ sau :

  • Ở hiền gặp lành.
  • Tốt gỗ hơn tốt nước sơn.
  • Ăn vóc học hay.
  • Học thày không tày học bạn.
  • Học một biết mười.
  • Máu chảy ruột mềm.

*Đáp án :

Ở hiền gặp lành : Ở hiền thì sẽ được đền đáp bằng những điều tốt lành

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn : Phẩm chất đạo đức tốt đẹp bên trong đáng quý hơn vẻ đẹp hìn thức bên ngoài.

Ăn vóc học hay : Phải ăn mới có sức vóc, phải học mới có hiểu biết.

Học thày không tày học bạn : Ngoài việc học ở thầy cô, việc học hỏi ở bạn bè cũng rất cần thiết và hữu ích.

Học một biết mười : Chỉ cách học của những người thông minh, không những có khả năng học tập, tiếp thu đầy đủ mà còn có thể tự mình phát triển, mở rộng được những điều đã học.

Máu chảy ruột mềm :Chỉ tình máu mủ, ruột thịt thương xót nhau khi gặp hoạn nạn.

 

Bài 12:

Điền những từ ngữ thích hợp vào chỗ trống để tạo thành các thành ngữ :

  • Chậm như…… – Ăn như ….
  • Nhanh như….. – Nói như ….
  • Nặng như….. – Khoẻ như …
  • Cao như……                                   – Yếu như …
  • Dài như….. – Ngọt như …
  • Rộng như…. – Vững như …

……..

3.Từ loại :

* Các từ loại cơ bản của T.V.                           …..

 

Danh từ                Động từ                 Tính từ              Đại từ          Quan hệ từ

Đại từ chỉ ngôi

D.T chung  D.T riêng         Nội động         Chỉ t/c chung không kèm mức độ

 

 

D.Tcụ thể   DTtrừutượng    Ngoại động     Chỉ t/c ở mức độ cao nhất

*Ghi nhớ :

– Dựa vào sự giống nhau về đặc điểm ngữ pháp, các từ được phân ra thành từng loại, gọi là từ loại.

– Từ loại là các loại từ có chung đặc điểm ngữ pháp và ý nghĩa khái quát.

– Các từ loại cơ bản của Tiếng Việt gồm : Danh từ, động từ, tính từ, đại từ (lớp 5 ). Ngoài ra, còn có 1 số từ loại khác như: Quan hệ từ (học ở lớp 5 ),số từ, phụ từ, tình thái từ,…( không học ở tiểu học ).

 

3.1.Danh từ, Động từ, Tính từ :(Tuần 5, Tuần 9, Tuần 11- Lớp4)

 

a)Danh từ (DT ): DT là những từ chỉ sự vật ( người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị )

V.D :

DT chỉ hiện tượng : mưa, nắng , sấm, chớp,…

DT chỉ khái niệm : đạo đức, người, kinh nghiệm, cách mạng,…

DT chỉ đơn vịÔng, vị (vị giám đốc ), ( Tấm ) ,cái, bức, tấm,… ; mét, lít, ki-lô-gam,… ;nắm, mớ, đàn,…

Khi phân loại DT tiếng Việt, trước hết , người ta phân chia thành 2 loại : DT riêng và DT chung .

Danh từ riêng : là tên riêng của một sự vật ( tên người, tên địa phương, tên địa danh,.. )

Danh từ chung : là tên của một loại sự vật (dùng để gọi chung cho một loại sự vật ). DT chung có thể chia thành 2 loại :

+ DT cụ thể : là DT chỉ sự vật mà ta có thể cảm nhận được bằng các giác quan (sách, vở, gió ,mưa,…).

+ DT trừu tượng : là các DT chỉ sự vật mà ta không cảm nhận được bằng các giác quan ( cách mạng, tinh thần, ý nghĩa,… )

Các DT chỉ hiện tượng, chỉ khái niệm, chỉ đơn vị được giảng dạy trong chương trình SGK lớp 4 chính là các loại nhỏ của DT chung.

+ DT chỉ hiện tượng :

Hiện tượng là cái xảy ra trong không gian và thời gian mà con người có thể nhận thấy, nhận biết được. Có hiện tượng tự nhiên như : mưa , nắng, sấm, chớp, động đất,… và hiện tượng xã hội như : chiến tranh, đói nghèo, áp bức,…DT chỉ hiện tượng là DT biểu thị các hiện tượng tự nhiên ( cơn mưa, ánh nắng, tia chớp,…) và hiện tượng xã hội (cuộc chiến tranh, sự đói nghèo,…) nói trên.

      + DT chỉ khái niệm :

Chính là loại DT có ý nghĩa trừu tượng ( DT trừu tượng- đã nêu ở trên). Đây là loại DT không chỉ vật thể, các chất liệu hay các đơn vị sự vật cụ thể ,mà biểu thị các khái niệm trừu tượng như : tư tưởng, đạo đức, khả năng, tính nết, thói quen, quan hệ, thái độ,cuộc sống, ý thức , tinh thần, mục đích, phương châm,chủ trương, biện pháp, ý kiến, cảm tưởng, niềm vui, nỗi buồn, tình yêu, tình bạn,…Các khái niệm này chỉ tồn tại trong nhận thức, trong ý thức của con người, không “vật chất hoá”, cụ thể hoá được. Nói cách khác, các khái niệm này không có hình thù, không cảm nhận trực tiếp được bằng các giác quan như mắt nhìn, tai nghe,…

      + DT chỉ đơn vị :

Hiểu theo nghĩa rộng, DT chỉ đơn vị là những từ chỉ đơn vị các sự vật. Căn cứ vào đặc trưng ngữ nghĩa , vào phạm vi sử dụng, có thể chia DT chỉ đơn vị thành các loại nhỏ như sau :

– DT chỉ đơn vị tự nhiên : Các DT này chỉ rõ loại sự vật, nên còn được gọi là DT chỉ loại. Đó là các từ : con, cái , chiếc; cục, mẩu, miếng; ngôi, tấm , bức; tờ, quyển, cây, hạt, giọt, hòn ,sợi,…

– DT chỉ đơn vị đo lường : Các DT này dùng để tính đếm, đo đếm các sự vật, vật liệu, chất liệu,…VD : lạng, cân, yến, tạ, mét thước, lít sải, gang,…

– DT chỉ đơn vị tập thể : Dùng để tính đếm các sự vật tồn tại dưới dạng tập thể , tổ hợp. Đó là các từ :bộ, đôi, cặp, bọn, tụi, đàn,dãy, bó,…

– DT chỉ đơn vị thời gian:Các từ như: giây, phút , giờ, tuần, tháng,mùa vụ, buổi,…

– DT chỉ đơn vị hành chính, tổ chức:xóm, thôn, xã, huyện, nước,nhóm, tổ, lớp , trường,tiểu đội, ban, ngành,…

 

*Cụm DT:

– DT có thể kết hợp với các từ chỉ số lượng ở phía trước, các từ chỉ định ở phía sau và một số từ ngữ khác để lập thành cụm DT. Cụm DT là loại tổ hợp từ do DT và một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành.

Trong cụm DT, các phụ ngữ ở phần trước bổ sung cho DT các ý nghĩa về số và lượng. Các phụ ngữ ở phần sau nêu lên đặc điểm của sự vật mà DT biểu thị hoặc xác định vị trí của sự vật ấy trong gian hay thời gian.

 

  1. b) Động từ( ĐT ): ĐT là những từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật.

V.D : – Đi, chạy ,nhảy,… (ĐT chỉ hoạt động )

– Vui, buồn, giận, … (ĐT chỉ trạng thái )

 

*Mấy lưu ý về ĐT chỉ trạng thái :

– Đặc điểm ngữ pháp nổi bật nhất của ĐT chỉ trạng thái là : nếu như ĐT chỉ hoạt động, hành động có thể kết hợp với từ xong ở phía sau (ăn xong, đọc xong ,…) thì ĐT chỉ trạng thái không kết hợp với xong ở phía sau (không nói : còn xong, hết xong, kính trọng xong, …). Trong TV có một số loại ĐT chỉ trạng thái sau :

+   ĐT chỉ trạng thái tồn tại (hoặc trạng thái không tồn tại) :còn,hết,có,…

+   ĐT chỉ trạng thái biến hoá : thành, hoá,…

+   ĐT chỉ trạng thái tiếp thụ : được, bị, phải, chịu,…

+   ĐT chỉ trạng thái so sánh : bằng, thua, hơn, là,…

     – Một số “nội ĐT” sau đây cũng được coi là ĐT chỉ tr

                                                                                                                              Trang:

Phần I : Luyện từ và câu :                                                                         

 

1) Cấu tạo từ……………………………………………………………………………………….4

2) Cấu tạo từ phức……………………………………………………………………………….8

3) Từ loại.

3.1-Danh từ, động từ, tính từ………………………………………………………….13

3.2- Đại từ, đại từ xưng hô…………………………………………………………….20

3.3- Quan hệ từ…………………………………………………………………………….22

4) Các lớp từ:

4.1- Từ đồng nghĩa……………………………………………………………………….24

4.2- Từ trái nghĩa………………………………………………………………………….27

4.3- Từ đồng âm…………………………………………………………………………..28

4.4- Từ nhiều nghĩa………………………………………………………………………29

5) Khái niệm câu……………………………………………………………………………….32

6)Các thành phần của câu (cấu tạo ngữ pháp của câu)……………………………35

7)Các kiểu câu (chia theo mục đích nói):

7.1- Câu hỏi…………………………………………………………………………………40

7.2- Câu kể………………………………………………………………………………….41

7.3- Câu khiến……………………………………………………………………………..44

7.4- Câu cảm……………………………………………………………………………….44

8) Phân loại câu theo cấu tạo………………………………………………………………45

9) Nối các vế câu ghép bằng quan hệ từ………………………………………………48

10) Nối các vế câu ghép bằng cặp từ hô ứng…………………………………………51

11) Dấu câu………………………………………………………………………………………52

12) Liên kết câu………………………………………………………………………………..54

 

Phần II: Tập làm văn:

1) Bài tập về phép viết câu…………………………………………………………………55

2) Bài tập về phép viết đoạn……………………………………………………………….61

3) Luyện viết phần mở bài………………………………………………………………….64

4) Luyện viết phần kết bài………………………………………………………………….66

5) Luyện tìm ý cho phần thân bài………………………………………………………..68

6) Phương pháp chung khi làm bài Tập làm văn……………………………………71

7) Làm thế nào để viết được một bài văn hay………………………………………..72

8) Nội dung và phương pháp làm bài:

8.1- Thể loại miêu tả…………………………………………………………………….74

1.Tả đồ vật……………………………………………………………………………74

2.Tả cây cối…………………………………………………………………………..76

3.Tả loài vật………………………………………………………………………….78

4.Tả người…………………………………………………………………………….79

5.Tả cảnh………………………………………………………………………………81

8.2- Thể loại kể chuyện………………………………………………………………..84

8.3- Thể loại viết thư……………………………………………………………………87

 

Phần III: Cảm thụ văn học:

A-Khái niệm……………………………………………………………………………………88

B-Một số biện pháp tu từ thường gặp………………………………………………….88

C-Kỹ năng viết một đoạn văn về C.T.V.H…………………………………………..88

D-Hệ thống bài tập về C.T.V.H …………………………………………………………89

 

Phần IV:Chính tả (Phù hợp với khu vực Miền Bắc)

1)Chính tả phân biệt l / n…………………………………………………………………..97

2)Chính tả phân biệt ch / tr……………………………………………………………….98

3)Chính tả phân biệt x / s………………………………………………………………..100

4)Chính tả phân biệt gi / r / d…………………………………………………………..101

5)Quy tắc viết phụ âm đầu “cờ” (c /k /q )………………………………………….102

6)Quy tắc viết phụ âm đầu “ngờ” (ng /ngh )………………………………………103

7)Quy tắc viết nguyên âm i (i / y )……………………………………………………103

8)Quy tắc viết hoa………………………………………………………………………….104

9)Quy tắc đánh dấu thanh………………………………………………………………..106

10)Cấu tạo tiếng – Cấu tạo vần………………………………………………………….106

11)Cấu tạo từ Hán-Việt……………………………………………………………………107

 

Phần V: Hệ thống bài tập Tiếng Việt cuối bậc tiểu học:

1)Bài tập chính tả……………………………………………………………………………109

2)Bài tập luyện từ và câu…………………………………………………………………111

3)Bài tập C.T.V.H…………………………………………………………………………..120

4)Bài tập làm văn……………………………………………………………………………124

 

Phần VI: Các đề luyện thi cuối bậc tiểu học .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PHẦN I : LUYỆN TỪ VÀ CÂU

 

I/Cấu tạo từ: (Tuần 3 – lớp4 )

 

1.Ghi nhớ :

 

*Cấu tạo từ:            Từ phức                  Từ láy (Từ tượng thanh, tượng hình)

 

Từ đơn             Từ ghép        T.G.P.L              Láy âm đầu

 

T.G.T.H                                   Láy vần

 

Láy âm và vần

 

Láy tiếng

 

  1. a) Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ. Tiếng có thể có nghĩa rõ ràng hoặc có nghĩa không rõ ràng.

V.D : Đất đai ( Tiếng đai đã mờ nghĩa )

Sạch sành sanh ( Tiếng sành, sanh trong không có nghĩa )

 

  1. b) Từ là đơn vị nhỏ nhất dùng có nghĩa dùng để đặt câu. Từ có 2 loại :

-Từ do 1 tiếng có nghĩa tạo thành gọi là từ đơn.

– Từ do 2 hoặc nhiều tiếng ghép lại tạo thành nghĩa chung gọi là từ phức. Mỗi tiếng trong từ phức có thể có nghĩa rõ ràng hoặc không rõ ràng.

 

      c)Cách phân định ranh giới từ:

Để tách câu thành từng từ, ta phải chia câu thành từng phần có nghĩa sao cho được nhiều phần nhất ( chia cho đến phần nhỏ nhất ).Vì nếu chia câu thành từng phần có nghĩa nhưng chưa phải là nhỏ nhất thì phần đó có thể là 1 cụm từ chứ chưa phải là 1 từ.

Dựa vào tính hoàn chỉnh về cấu tạo và về nghĩa của từ, ta có thể xác định được 1 tổ hợp nào đó là 1 từ ( từ phức) hay 2 từ đơn bằng cách xem xét tổ hợp ấy về 2 mặt : kết cấu và nghĩa

 

-Cách 1 : Dùng thao tác chêm, xen: Nếu quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà lỏng lẻo, dễ tách rời, có thể chêm, xen 1 tiếng khác từ bên ngoài vào mà nghĩa của tổ hợp về cơ bản vẫn không thay đổi thì tổ hợp ấy là 2 từ đơn.

V.D: tung cánh             Tung đôi cánh

lướt nhanh            Lướt rất nhanh

(Hai tổ hợp trên đã chêm thêm tiếng đôi , rất nhưng nghĩa các từ này về cơ bản không thay đổi, do đó tung cánhlướt nhanh là kết hợp 2 từ đơn)

Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà chặt chẽ, khó có thể tách rời và đã tạo thành một khối vững chắc, mang tính cố định ( không thể chêm , xen ) thì tổ hợp ấy là 1 từ phức.

      V.D: chuồn chuồn nước           chuồn chuồn sống ở nước

mặt hồ                mặt của hồ

(Khi ta chêm thêm tiếng sốngcủa vào, cấu trúc và nghĩa của 2 tổ hợp trên đã bị phá vỡ ,do đó chuồn chuồn nướcmặt hồ là kết hợp 1 từ phức)

 

– Cách 2 : Xét xem trong kết hợp có yếu tố nào đã chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc hay không.

V.D : bánh dày (tên 1 loại bánh); áo dài ( tên 1 loại áo ) đều là các kết hợp của 1 từ đơn vì các yếu tố dày, dài đã mờ nghĩa, chỉ còn là tên gọi của 1 loại bánh, 1 loại áo, chúng kết hợp chặt chẽ với các tiếng đứng trước nó để tạo thành 1 từ

 

– Cách 3 : Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn.

V.D : có xoè ra chứ không có xoè vào

rủ xuống chứ không có rủ lên     xoè ra, rủ xuống là 1 từ phức

 

ngược với chạy đichạy lại

ngược với bò vàobò ra            chạy đi, bò ra là những kết hợp của 2 từ đơn

 

* Chú ý :

+ Khả năng dùng 1 yếu tố thay cho cả tổ hợp cũng là cách để chúng ta xác định tư cách từ.

      V.Dcánh én       ( chỉ con chim én )

                 tay người   ( chỉ con người )

+ Có những tổ hợp mang tính chất trung gian, nghĩa của nó mang đặc điểm của cả 2 loại ( từ phức và 2 từ đơn ). Trong trường hợp này ,tuỳ từng trường hợp cụ thể mà ta có kết luận nó thuộc loại nào.

 

 

  1. Bài tập thực hành :

Bài 1:

Tìm từ trong các câu sau :

  • Nụ hoa xanh màu ngọc bích.
  • Đồng lúa rộng mênh mông.
  • Tổ quốc ta vô cùng tươi đẹp.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : ngọc bích, đồng lúa, mênh mông , Tổ quốc, vô cùng, tươi đẹp .

 

Bài 2 :

Tìm các từ phức trong các kết hợp được in đậm dưới đây:

Vườn nhà em có rất nhiều loài hoa : hoa hồng , hoa cúc, hoa nhài,…Màu sắc của hoa cũng thật phong phú : hoa hồng, hoa vàng , hoa trắng ,…

 

Bài 3 :

Chép lại đoạn thơ sau rồi gạch 1 gạch dưới các từ phức:

Em mơ làm mây trắng

Bay khắp nẻo trời cao

Nhìn non sông gấm vóc

Quê mình đẹp biết bao.

*Đáp án : Từ phức : non sông , gấm vóc ,biết bao.

 

Bài 4 :

Chỉ ra từng từ đơn, từ phức trong đoạn thơ sau :

Ơi quyển vở mới tinh

Em viết cho thật đẹp

Chữ đẹp là tính nết

Của những người trò ngoan.

*Đáp án : Từ phức :quyển vở, mới tinh , tính nết .

 

Bài 5 :

Dùng gạch ( / ) tách từng từ trong các câu sau :

Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng , cái đầu tròn và 2 con mắt long lanh như thuỷ tinh …Bốn cánh chú khẽ rung rung như còn đang phân vân.

*Đáp án : Từ phức: giấy bóng, long lanh, thuỷ tinh , rung rung ,phân vân.

 

Bài 6 :

Gạch 1 gạch dọc giữa 2 từ đứng cạnh nhau trong đoạn văn sau:

Trời nắng chang chang. Hoa ngô xơ xác như cỏ may. Lá ngô quắt lại, rủ xuống. Những bắp ngô đã mập và chắc chỉ chờ tay người đến bẻ mang về.

*Đáp án : Từ phức:chang chang,tu hú , gần xa, ran ran,xơ xác, cỏ may, quắt lại,rủ xuống,bắp ngô, tay người

-Lưu ý : kết hợp lá ngô, hoa ngô, bắp ngô có cấu trúc gần như giống nhau nhưng bắp ngô có cấu trúc chặt chẽ hơn nên ta xếp vào nhóm từ phức .

 

Bài 7 :

Gạch 1 gạch dưới những từ 2 tiếng trong đoạn văn sau :

Trên quảng trường Ba Đình lịch sử, lăng Bác uy nghi và gần gũi. Cây và hoa khắp miền đất nước về đây tụ hội, đâm chồi , phô sắc và toả ngát hương thơm.

*Đáp án : Từ 2 tiếng : quảng trường ,Ba Đình, lịch sử,uy nghi, gần gũi, khắp miền, đất nước, tụ hội, đâm chồi, phô sắc , toả ngát, hương thơm.

Lưu ý : khắp miền cũng có thể xếp vào nhóm 2 từ đơn

 

 

Bài 8 :

Dùng ( / ) tách các từ trong đoạn văn sau :

Giữa vườn lá xum xuê , xanh mướt, còn ướt đẫm sương đêm, có một bông hoa rập rờn trước gió. Màu hoa đỏ thắm, cánh hoa mịn màng, khum khum úp sát voà nhau như còn chưa muốn nở hết. Đoá hoa toả hương thơm ngát.

*Đáp án : Từ phức : vườn lá, xum xuê, xanh mướt, ướt đẫm, sương đêm, bông hoa, rập rờn , đỏ thắm, cánh hoa , mịn màng, khum khum, ngập ngừng, đoá hoa ,toả hương, thơm ngát

– Lưu ý : sương đêm, cánh hoa, toả hương cũng có thể tách ra làm 2 từ.

 

Bài 9 :

Dùng ( / ) tách từng từ trong đoạn văn sau:

Mùa xuân đã đến. Những buổi chiều hửng ấm, từng đàn chim én từ dãy núi đằng xa bay tới, lượn vòng trên những bến đò, đuổi nhau xập xè quanh những mái nhà cao thấp. Những ngày mưa phùn, người ta thấy trên những bãi soi dài nổi lên ở giữa sông, những con giang , con sếu coa gần bằng người, theo nhau lững thững bước thấp thoáng trong bụi mưa trắng xoá…

*Đáp án : Từ phức : Mùa xuân, buổi chiều, hửng ấm, chim én, đằng xa, lượn vòng, bến đò, đuổi nhau, xập xè, mái nhà, mưa phùn, người ta, bãi soi, nổi lên, theo nhau, lững thững, thấp thoáng, bụi mưa, trắng xoá.

 

 

Bài 10:

Tìm các từ đơn và từ phức trong các câu văn sau:

a)Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý. Nhưng thân thuộc nhất vẵn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ.

  1. b) Mùa xuân mong ước đã đến. Đầu tiên, từ trong vườn, mùi hoa hồng, hoa huệ sực nức bốc lên.
  2. c) Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới,…Những hạt mưa bé nhỏ, mềm mại, rơi mà như nhảy nhót.

*Đáp án : Từ phức:

  1. a) Việt Nam, muôn ngàn, cây lá, khác nhau, thân thuộc, tre nứa, Đồng Nai, Việt Bắc, ngút ngàn, Điện Biên Phủ.
  2. b) Mùa xuân, mong ước, Đầu tiên,hoa hồng, hoa huệ, sức nức, bốc lên.
  3. c) mùa xuân, xôn xao, phơi phới, hạt mưa, bé nhỏ,mềm mại, nhảy nhót.

 

 

II/ Cấu tạo từ phức : ( tuần 4 – lớp 4 )

 

1.Ghi nhớ :

* Có 2 cách chính để tạo từ phức:

Cách 1 : ghép những tiếng có nghĩa lại với nhau. Đó là các từ ghép .

Cách 2 :Phối hợp những tiếng có âm đầu hay vần ( hoặc cả âm đầu và vần ) giống nhau. Đó là các từ láy.

  1. a) Từ ghép : Là từ do 2 hoặc nhiều tiếng có nghĩa ghép lại tạo thành nghĩa chung.

T.G được chia thành 2 kiểu :

T.G có nghĩa tổng hợp (T.G hợp nghĩa, T.G đẳng lập, T.G song song ): Là từ ghép mà nghĩa của nó biểu thị những loại rộng hơn, lớn hơn, khái quát hơn so với nghĩa các tiếng trong từ.

T.G có nghĩa phân loại ( T.G phân loại, T.G chính phụ ): Thường gồm có 2 tiếng, trong đó có 1 tiếng chỉ loại lớn và 1 tiếng có tác dụng chia loại lớn đó thành loại nhỏ hơn.

 

– Lưu ý :

+Các tiếng trong từ ghép tổng hợp thường cùng thuộc một loại nghĩa  ( cùng danh từ, cùng động từ,…)

+ Các từ như : chèo bẻo, bù nhìn, bồ kết, ễnh ương, mồ hôi, bồ hóng,…, axit, càphê , ôtô, môtô, rađiô,…có thể cho là từ ghép ( theo định nghĩa ) hoặc từ đơn ( tuy có 2 tiếng trở lên nhưng các tiếng đó phải gộp lại mới có nghĩa , còn từng tiếng tách rời thì không có nghĩa . Những trường hợp này gọi là từ đơn đa âm ).

 

  1. b) Từ láy( T.L): Là từ gồm 2 hay nhiều tiếng láy nhau. Các tiếng láy có thể có 1 phần hay toàn bộ âm thanh được lặp lại.

( * Xem thêm :

Căn cứ vào bộ phận được lặp lại, người ta chia từ láy thành 4 kiểu : Láy tiếng, láy vần, láy âm, láy cả âm và vần . Căn cứ vào số lượng tiếng được lặp lại, người ta chia thành 3 dạng từ láy : láy đôi, láy ba,láy tư,…)

 

*Từ tượng thanh : Là từ láy mô phỏng, gợi tả âm thanh trong thực tế : Mô phỏng tiếng người, tiếng của loài vật, tiếng động,…

V.D : rì rào, thì thầm, ào ào,…

* Từ tượng hình : Là từ láy gợi tả hình ảnh, hình dáng của người, vật  ; gợi tả màu sắc, mùi vị.

V.D:   Gợi dáng dấp : lênh khênh, lè tè, tập tễnh, …

Gợi tả màu sắc : chon chót, sặc sỡ, lấp lánh,…

Gợi tả mùi vị : thoang thoảng, nồng nàn ,ngào ngạt,…

-Lưu ý :

+ Một số từ vừa có nghĩa tượng hình, vừa có nghĩa tượng thanh, tuỳ vào văn cảnh mà ta xếp chúng vào nhóm nào.

V.D : làm ào ào (ào ào là từ tượng hình ), thối ào ào (ào ào là từ tượng thanh )

+ Trong thực tế, vẫn tồn tại những từ tượng thanh và tượng hình không phải là từ láy (ở phạm vi tiểu học không đề cập tới các từ này ).

V.D : bốp ( tiếng tát ) , bộp ( tiếng mưa rơi ), hoắm (chỉ độ sâu ), vút ( chỉ độ cao )….

 

*Nghĩa của  từ láy : Rất phong phú, cũng như từ ghép, chúng có cả nghĩa khái quát, tổng hợp và nghĩa phânloại .

V.D : làm lụng , máy móc, chim chóc, …( nghĩa tổng hợp ) ; nhỏ nhen, nhỏ nhắn, xấu xa, xấu xí ,…( nghĩa phân loại ). Tuy nhiên , ở tiểu học thường đề cập đến  mấy dạng cơ bản sau :

Diễn tả sự giảm nhẹ của tính chất ( so với nghĩa của từ hay tiếng gốc).

V.D :    đo đỏ            <         đỏ

Nhè nhẹ       <       nhẹ

Diễn tả sự tăng lên, mạnh lên của tính chất:

V.D :      cỏn con                >     con

sạch sành sanh    >    sạch

Diễn tả sự lặp đi lặp lại các động tác, khiến cho từ láy có giá trị gợi hình cụ thể

V.D : gật gật , rung rung, cười cười nói nói, …

Diễn tả sự đứt đoạn, không liên tục nhưng tuần hoàn.

V.D : lấp ló, lập loè, bập bùng, nhấp nhô, phập phồng,…

diễn tả tính chất đạt đến mức độ chuẩn mực, không chê được.

V.D : nhỏ nhắn, xinh xắn, tươi tắn, ngay ngắn, vuông vắn ,tròn trặn,…

…..

 

  1. c) Cách phân biệt các từ ghép và từ láy dễ lẫn lộn :

– Nếu các tiếng trong từ có cả quan hệ về nghĩa và quan hệ về âm (âm thanh) thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : thúng mủng, tươi tốt, đi đứng, mặt mũi, phẳng lặng, mơ mộng,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa , còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng không có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

V.D : Xe cộ, tre pheo, gà qué, chợ búa,…

– Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ láy.

V.D : chim chóc, đất đai, tuổi tác , thịt thà, cây cối ,máy móc,…

 

– Lưu ý : Những từ này nếu nhìn nhận dưới góc độ lịch đại ( tách riêng các hiện tượng ngôn ngữ,  xét trong sự diễn biến , phát triển theo thời gian làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh những đặc trưng ngữ nghĩa của chúng thì có thể coi đây là những từ ghép ( T.G hợp nghĩa ). Nhưng xét dưới góc độ đồng đại ( tách ra một trang thái, một giai đoạn trong sự phát triển của ngôn ngữ làm đối tượng nghiên cứu ) và nhấn mạnh vào mối quan hệ ngữ âm giữa 2 tiếng, thì có thể coi đây là những từ láy có nghĩa khái quát (khi xếp cần có sự lí giải ).Tuy nhiên, ở tiểu học,nên xếp vào từ láy để dễ phân biệt . Song nếu H.S xếp vào từ ghép cũng chấp nhận.

– Các từ không xác định được hình vị gốc (tiếng gốc ) nhưng có quan hệ về âm thì đều xếp vào lớp từ láy.

V.D : nhí nhảnh, bâng khuâng, dí dỏm, chôm chôm, thằn lằn, chích choè,…

– Các từ có một tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa nhưng các tiếngtrong từ được biểu hiện trên chữ viết không có phụ âm đầu thì cũng xếp

Vào nhóm từ láy ( láy vắng khuyết phụ âm đầu ).

V.D : ồn ào, ầm ĩ, ấm áp, im ắng, ao ước ,yếu ớt,…

– Các từ có 1 tiếng có nghĩa và 1 tiếng không có nghĩa có phụ âm đầu được ghi bằng những con chữ khác nhau nhưng có cùng cách đọc ( c/k/q  ; ng/ngh ;g/gh ) cũng được xếp vào nhóm từ láy.

V.D : cuống quýt, cũ kĩ, ngốc nghếch, gồ ghề,…

 

– Lưu ý : trong thực tế , có nhiều từ ghép ( gốc Hán ) có hình tức ngữ âm giống từ láy, song  thực tế các tiếng đều có nghĩa nhưng H.S rất khó phân biệt, ta nên liệt kê ra một số từ cho H.S ghi nhớ ( V.D : bình minh, cần mẫn, tham lam, bảo bối, ban bố, căn cơ, hoan hỉ, chuyên chính, chính chuyên, chân chất, chhân chính, hảo hạng,khắc khổ, thành thực,….)

– Ngoài ra, những từ không có cả quan hệ về âm và về nghĩa ( từ thuần Việt ) như : tắc kè, bồ hóng, bồ kết, bù nhìn, ễnh ương, mồ hôi,… hay các từ vay mượn như : mì chính, cà phê,  xà phòng, mít tinh,… chúng ta không nên đưa vào chương trình tiểu học ( H.S có hỏi thì giải thích đây là loại từ ghép đặc biệt, các em sẽ được học sau )

 

2.Bài tập thực hành :

Bài 1 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) Các từ ghép : b) Các từ láy :

– mềm …..                                                                  – mềm…..

– xinh…..                                                                    – xinh…..

– khoẻ…..                                                                   – khoẻ…….

– mong….                                                                   – mong…..

– nhớ…..                                                                     – nhớ…..

– buồn…..                                                                   – buồn…..

 

Bài 2 :

Điền các tiếng thích hợp vào chỗ trống để có :

  1. a) T.G.T.H b) T.G.P.L c) Từ láy

– nhỏ…..                    – nhỏ…..                                     – nhỏ…..

– lạnh…..                   – lạnh…..                                     – lạnh…..

– vui…..                     – vui…..                                       – vui…..

– xanh…                    – xanh…..                                     – xanh…..

 

Bài 3 :

Hãy xếp các từ sau vào 3 nhóm : T.G.P.L ; T.G.T.H ;  Từ láy :

Thật thà, bạn bè, bạn đường, chăm chỉ, gắn bó, ngoan ngoãn, giúp đỡ, bạn học, khó khăn, học hỏi, thành thật, bao bọc, quanh co, nhỏ nhẹ.

*Đáp án : – T.G.T.H: gắn bó, giúp đỡ, học hỏi, thành thật, bao bọc, nhỏ nhẹ.

– T.G.P.L : bạn đường, bạn học.

-Từ láy : thật thà, chăm chỉ, ngoan ngoãn, khó khăn, quanh co.

– Lưu ý: từ bạn bè cũng có thể xếp vào nhóm từ ghép tổng hợp nhưng cần lí giải nghĩa tiếng    trong bè đảng, bè phái

 

Bài 4 :

Phân các từ phức dưới đây thành 2 loại : T.G.T.HT.G.P.L :

Bạn học, bạn hữu, bạn đường, bạn đời, anh em, anh cả, em út , chị dâu, anh rể, anh chị, ruột thịt,hoà thuận , thương yêu.

 

Bài 5 :

Cho những kết hợp sau :

Vui mừng, nụ hoa, đi đứng, cong queo, vui lòng, san sẻ, giúp việc, chợ búa, ồn ào, uống nước, xe đạp, thằn lằn, tia lửa, nước uống, học hành, ăn ở, tươi cười.

Hãy xếp các kết hợp trên vào từng nhóm : Từ ghép có nghĩa tổng hợp,  từ ghép có nghĩa phân loại,  từ láy,  kết hợp 2 từ đơn.

*Đáp án : – T.G.T.H : Vui mừng, đi đứng , san sẻ, chợ búa, học hành , ăn ở, tươi cười .

– T.G.P.L : Vui lòng, giúp việc, xe đạp, tia lửa, nước uống.

– Từ láy : cong queo, ồn ào, thằn lằn.

– Kết hợp 2 từ đơn :nụ hoa, uống nước.

Bài 6:

Tổ quốc” là 1 từ ghép gốc Hán ( từ Hán Việt ). Em hãy :

  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ tổ ”.
  • Tìm 4 từ ghép trong đó có tiếng “ quốc ’’.

 

Bài 7 :

Tìm 5 từ láy để miêu tả bước đi, dáng đứng của người. Đặt câu với mỗi từ tìm được.

 

Bài 8 :

Em hãy tìm :

– 3 thành ngữ nói về việc học tập.

– 3 thành ngữ ( tục ngữ ) nói về tình cảm gia đình.

 

Bài 9 :

Tìm các từ tượng hình, tượng thanh thích hợp điền vào chỗ trống :

  • hang sâu …. –  cười…                        -rộng….
  • vực sâu….  – nói…                           – dài….
  • cánh đồng rộng….  – gáy…                          – cao….
  • con đường rộng…  – thổi….                        – thấp…

 

Bài 10:

Tìm 4 từ ghép có tiếng “ thơm’’ đứng trước, chỉ mức độ thơm khác nhau của hoa, Phân biệt nghĩa của các từ này.

*Đáp án : V.D : – Thơm lừng : Mùi thơm toả ra mạnh và rộng.

Thơm ngát : Mùi thơm dễ chịu, lan toả ra xa.

Thơm nức : Thơm sực lên, toả hương nồng khắp mọi nơi.

Thơm thoang thoảng :Thoảng nhẹ qua , chỉ đủ cảm nhận được.

 

Bài 11 :

Giải nghĩa các thành ngữ , tục ngữ sau :

  • Ở hiền gặp lành.
  • Tốt gỗ hơn tốt nước sơn.
  • Ăn vóc học hay.
  • Học thày không tày học bạn.
  • Học một biết mười.
  • Máu chảy ruột mềm.

*Đáp án :

Ở hiền gặp lành : Ở hiền thì sẽ được đền đáp bằng những điều tốt lành

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn : Phẩm chất đạo đức tốt đẹp bên trong đáng quý hơn vẻ đẹp hìn thức bên ngoài.

Ăn vóc học hay : Phải ăn mới có sức vóc, phải học mới có hiểu biết.

Học thày không tày học bạn : Ngoài việc học ở thầy cô, việc học hỏi ở bạn bè cũng rất cần thiết và hữu ích.

Học một biết mười : Chỉ cách học của những người thông minh, không những có khả năng học tập, tiếp thu đầy đủ mà còn có thể tự mình phát triển, mở rộng được những điều đã học.

Máu chảy ruột mềm :Chỉ tình máu mủ, ruột thịt thương xót nhau khi gặp hoạn nạn.

 

Bài 12:

Điền những từ ngữ thích hợp vào chỗ trống để tạo thành các thành ngữ :

  • Chậm như…… – Ăn như ….
  • Nhanh như….. – Nói như ….
  • Nặng như….. – Khoẻ như …
  • Cao như……                                   – Yếu như …
  • Dài như….. – Ngọt như …
  • Rộng như…. – Vững như …

……..

3.Từ loại :

* Các từ loại cơ bản của T.V.                           …..

 

Danh từ                Động từ                 Tính từ              Đại từ          Quan hệ từ

Đại từ chỉ ngôi

D.T chung  D.T riêng         Nội động         Chỉ t/c chung không kèm mức độ

 

 

D.Tcụ thể   DTtrừutượng    Ngoại động     Chỉ t/c ở mức độ cao nhất

*Ghi nhớ :

– Dựa vào sự giống nhau về đặc điểm ngữ pháp, các từ được phân ra thành từng loại, gọi là từ loại.

– Từ loại là các loại từ có chung đặc điểm ngữ pháp và ý nghĩa khái quát.

– Các từ loại cơ bản của Tiếng Việt gồm : Danh từ, động từ, tính từ, đại từ (lớp 5 ). Ngoài ra, còn có 1 số từ loại khác như: Quan hệ từ (học ở lớp 5 ),số từ, phụ từ, tình thái từ,…( không học ở tiểu học ).

 

3.1.Danh từ, Động từ, Tính từ :(Tuần 5, Tuần 9, Tuần 11- Lớp4)

 

a)Danh từ (DT ): DT là những từ chỉ sự vật ( người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị )

V.D :

DT chỉ hiện tượng : mưa, nắng , sấm, chớp,…

DT chỉ khái niệm : đạo đức, người, kinh nghiệm, cách mạng,…

DT chỉ đơn vịÔng, vị (vị giám đốc ), ( Tấm ) ,cái, bức, tấm,… ; mét, lít, ki-lô-gam,… ;nắm, mớ, đàn,…

Khi phân loại DT tiếng Việt, trước hết , người ta phân chia thành 2 loại : DT riêng và DT chung .

Danh từ riêng : là tên riêng của một sự vật ( tên người, tên địa phương, tên địa danh,.. )

Danh từ chung : là tên của một loại sự vật (dùng để gọi chung cho một loại sự vật ). DT chung có thể chia thành 2 loại :

+ DT cụ thể : là DT chỉ sự vật mà ta có thể cảm nhận được bằng các giác quan (sách, vở, gió ,mưa,…).

+ DT trừu tượng : là các DT chỉ sự vật mà ta không cảm nhận được bằng các giác quan ( cách mạng, tinh thần, ý nghĩa,… )

Các DT chỉ hiện tượng, chỉ khái niệm, chỉ đơn vị được giảng dạy trong chương trình SGK lớp 4 chính là các loại nhỏ của DT chung.

+ DT chỉ hiện tượng :

Hiện tượng là cái xảy ra trong không gian và thời gian mà con người có thể nhận thấy, nhận biết được. Có hiện tượng tự nhiên như : mưa , nắng, sấm, chớp, động đất,… và hiện tượng xã hội như : chiến tranh, đói nghèo, áp bức,…DT chỉ hiện tượng là DT biểu thị các hiện tượng tự nhiên ( cơn mưa, ánh nắng, tia chớp,…) và hiện tượng xã hội (cuộc chiến tranh, sự đói nghèo,…) nói trên.

      + DT chỉ khái niệm :

Chính là loại DT có ý nghĩa trừu tượng ( DT trừu tượng- đã nêu ở trên). Đây là loại DT không chỉ vật thể, các chất liệu hay các đơn vị sự vật cụ thể ,mà biểu thị các khái niệm trừu tượng như : tư tưởng, đạo đức, khả năng, tính nết, thói quen, quan hệ, thái độ,cuộc sống, ý thức , tinh thần, mục đích, phương châm,chủ trương, biện pháp, ý kiến, cảm tưởng, niềm vui, nỗi buồn, tình yêu, tình bạn,…Các khái niệm này chỉ tồn tại trong nhận thức, trong ý thức của con người, không “vật chất hoá”, cụ thể hoá được. Nói cách khác, các khái niệm này không có hình thù, không cảm nhận trực tiếp được bằng các giác quan như mắt nhìn, tai nghe,…

      + DT chỉ đơn vị :

Hiểu theo nghĩa rộng, DT chỉ đơn vị là những từ chỉ đơn vị các sự vật. Căn cứ vào đặc trưng ngữ nghĩa , vào phạm vi sử dụng, có thể chia DT chỉ đơn vị thành các loại nhỏ như sau :

– DT chỉ đơn vị tự nhiên : Các DT này chỉ rõ loại sự vật, nên còn được gọi là DT chỉ loại. Đó là các từ : con, cái , chiếc; cục, mẩu, miếng; ngôi, tấm , bức; tờ, quyển, cây, hạt, giọt, hòn ,sợi,…

– DT chỉ đơn vị đo lường : Các DT này dùng để tính đếm, đo đếm các sự vật, vật liệu, chất liệu,…VD : lạng, cân, yến, tạ, mét thước, lít sải, gang,…

– DT chỉ đơn vị tập thể : Dùng để tính đếm các sự vật tồn tại dưới dạng tập thể , tổ hợp. Đó là các từ :bộ, đôi, cặp, bọn, tụi, đàn,dãy, bó,…

– DT chỉ đơn vị thời gian:Các từ như: giây, phút , giờ, tuần, tháng,mùa vụ, buổi,…

– DT chỉ đơn vị hành chính, tổ chức:xóm, thôn, xã, huyện, nước,nhóm, tổ, lớp , trường,tiểu đội, ban, ngành,…

 

*Cụm DT:

– DT có thể kết hợp với các từ chỉ số lượng ở phía trước, các từ chỉ định ở phía sau và một số từ ngữ khác để lập thành cụm DT. Cụm DT là loại tổ hợp từ do DT và một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành.

Trong cụm DT, các phụ ngữ ở phần trước bổ sung cho DT các ý nghĩa về số và lượng. Các phụ ngữ ở phần sau nêu lên đặc điểm của sự vật mà DT biểu thị hoặc xác định vị trí của sự vật ấy trong gian hay thời gian.

 

  1. b) Động từ( ĐT ): ĐT là những từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật.

V.D : – Đi, chạy ,nhảy,… (ĐT chỉ hoạt động )

– Vui, buồn, giận, … (ĐT chỉ trạng thái )

 

*Mấy lưu ý về ĐT chỉ trạng thái :

– Đặc điểm ngữ pháp nổi bật nhất của ĐT chỉ trạng thái là : nếu như ĐT chỉ hoạt động, hành động có thể kết hợp với từ xong ở phía sau (ăn xong, đọc xong ,…) thì ĐT chỉ trạng thái không kết hợp với xong ở phía sau (không nói : còn xong, hết xong, kính trọng xong, …). Trong TV có một số loại ĐT chỉ trạng thái sau :

+   ĐT chỉ trạng thái tồn tại (hoặc trạng thái không tồn tại) :còn,hết,có,…

+   ĐT chỉ trạng thái biến hoá : thành, hoá,…

+   ĐT chỉ trạng thái tiếp thụ : được, bị, phải, chịu,…

+   ĐT chỉ trạng thái so sánh : bằng, thua, hơn, là,…

– Một số “nội ĐT” sau đây cũng được coi là ĐT chỉ tr